बुद्धीबळ खेळाचे नियम: संपूर्ण माहिती आणि मार्गदर्शिका (Chess Game Rules in Marathi)
राजा (King): एका वेळी एका चौकोनापर्यंत (हorizontally, vertically, किंवा diagonally) चालतो. राजा शह (check) मध्ये असू नये; जर राजा शहमध्ये असताना कोणतीही लीगल चाल नसेल तर शह-मेट (checkmate) होते आणि सामना संपतो.
राणी (Queen): अक्षांश, रेखांश व आडवा-बाजूने कोणत्याही संख्या चौकोनांना चालू शकते.
हातमजिला (Rook): आडवा किंवा उभा दिशेने कोणत्याही संख्या चौकोनांना चालते.
उंट (Bishop): फक्त कोनात diagonally कोणत्याही संख्या चौकोनांना चालतो.
घोडा (Knight): 'L' आकारात चालतो — दोन चौकोन एका दिशेने आणि नंतर एक चौकोन परिमाणाने (एकेसाथ दोन किंवा दोनसाथ एक). घोडा इतर तुकड्यांना ओलांडून जाऊ शकतो.
प्यादा (Pawn): पुढे एक चौकोन चालतो; प्रारंभिक स्थितीत जर अद्याप त्याने हालचाल केली नसेल तर दोन चौकोनही पुढे जाऊ शकतो. प्यादा फक्त आडवे एका चौकोनावर विरोधी तुकडा घेऊ शकतो. प्रचार (promotion): जर प्यादा विरोधी बाजूच्या शेवटच्या रांगेपर्यंत पोहोचला तर तो राणी, हातमजिला, उंट किंवा घोड्यात प्रचारित केला जातो (सर्वसाधारणपणे राणी निवडली जाते).
विशेष चाल — एन पासांत (En passant): जर एखादा प्यादा आपल्या पावलाच्या दुसऱ्या ओळीतून दोन चौकोनांनी पुढे आला आणि त्या मार्गात असलेल्या विरोधी प्याद्याच्या बगलच्याच चौकोनातून तो जाऊन गेलेला पडा, तर त्या विरोधी प्याद्याला "एन पासांत" नियम वापरून लगेच पुढील चालीत तो नव्या चौकोनावर एखाद्या पद्धतीने घेतले जाऊ शकतो. (हे फक्त त्वरित, एकच चालीसाठी उपलब्ध असते.)
विशेष चाल — कॅसलिंग (Castling): राजा आणि त्या बाजूचा हातमजिला जर अद्याप हलले नसतील आणि राजा शह/शह मार्गात नसल्यास राजा दोन चौकोन हातमजिल्याकडे सरकतो आणि हातमजिला राजा पार केलेल्या चौकोनाच्या जवळच्या बाजूस सरकून आलेल्या बाजूस ठेवली जाते. कॅसलिंग दोन प्रकारचे: राजा-पक्षी (short) आणि राणी-पक्षी (long), उजव्या हेतूने आणि डाव्या हेतूने.
४. घोडा (Knight): घोड्याची चाल 'G' आकाराची असते. तो एक चौकोन सरळ जातो आणि लगेच तिरपा होतो (एका बाजूला दोन व दुसऱ्या बाजूला एक अंतर). हा एकमेव प्यादे आहे जो दुसऱ्या प्याद्यावरून उडी मारून पुढे जाऊ शकतो. chess game rules in marathi pdf
६. सैनिक/प्यादे (Pawn): प्रत्येक खेळाडूकडे आठ सैनिक असतात. सैनिक फक्त एक चौकोन पुढे जातो, मात्र पहिली चाल खेळताना तो दोन चौकोन पुढे जाऊ शकतो. सैनिक आक्रमण करताना तिरप्या दिशेनेच मारतो. chess game rules in marathi pdf
राजा: कोणत्याही दिशेने (आडवे, उभे किंवा तिरके) फक्त एक घर पुढे जाऊ शकतो.
चेकमेटने विजय.
प्रतिस्पर्ध्याने राजीनामा दिल्यास विजय.
वेळ संपल्यास पराजय (स्पर्धांमध्ये).
साहित्य आणि मांडणी:
बुद्धिबळ खेळण्यासाठी ६४ चौकोनी पटसामग्री (Chessboard) लागते. या पटसामग्रीवर एकूण ६४ चौकोन असतात, ज्यांचे रंग पांढरा आणि काळा किंवा गडद असे एकतरीपासून असतात. प्रत्येक खेळाडूकडे १६ प्यादे (Pieces) असतात. एका खेळाडूकडे पांढरे तर दुसऱ्या खेळाडूकडे काळे प्यादे असतात. खेळाची सुरुवात पांढऱ्या प्याद्यांनी केली जाते.
